Bu ayetin nazmında dahi emsali gibi üç vecih vardır.
• Birinci vecih: Evvelki ayetle irtibatıdır. Şöyle ki:
1. İnsanın hilkati hakkında melaikenin itirazlarına, evvelki ayette umumi, fehmi kolay, ikna edici bir cevap verilmiştir. Bu ayetle, avam ve havassı ikna eden tafsilatlı bir cevap verilmiştir.
2. Evvelki ayette, beşerin hilafet meselesi tasrih edilmiştir. Bu ayette ise, nev-i beşerin melaikeye karşı gösterdiği mucize ile, dava-yı hilafeti ispat edilmiştir.
3. Evvelki ayette, beşerin melaikeye tereccuh etmesine işaret edilmiştir. Bu ayette, tereccuhunun illetine işaret edilmiştir.
4. Beşerin arzda hilafet-i kübraya mazhar olmasına evvelki ayetle delalet edilmiştir. Burada ise, bütün tecelliyata mazhar bir nüsha-i camia olarak gösterilmiştir. Bu da, ayrı ayrı istidatlara malik ve ilim ve istifadelerinin yolları çok olduğundandır. Evet, beşer, zahir ve batın havas ve duygularıyla, bilhassa derinliğine nihayet olmayan vicdanıyla kainatı ihata etmiş bir kabiliyettedir.
• İkinci vecih: Cümlelerin birbiriyle irtibatlarıdır. Şöyle ki:
-1- cümlesi,
-2- cümlesinin mazmununu tahkik ve icmalini tafsil ve ibhamını tefsirdir. Ve keza, Cenab-ı Hakkın arzında beşerin halife olması, Allah’ın hükümlerini icra ve kanunlarını tatbik etmesi içindir. Bu ise, tam bir ilme mütevakkıftır. Ve keza, birinci ayette, kelamın sevkiyatı iktizasınca şöyle bir takdir olacaktır: adem’i halk etti, tesviye etti, cesedine nefh-i ruh etti, terbiye etti, sonra esmayı talim etti ve hilafete namzet kıldı. Sonra vakta ki adem’i melaikeye tercih etmekle rüçhan meselesinde ve hilafet istihkakında ilm-i esma ile mümtaz kıldı; makamın iktizası üzerine, eşyayı melaikeye arz ve onlardan muarazayı talep etti; sonra melaike aczlerini hissetmekle Cenab-ı Hakkın hikmetini ikrar ettiler. Kur’an-ı Kerim, buna işareten,
-3- dedikten sonra,
-4- evvelce İblisin enaniyet ve kibrine kanarak yaptıkları
1 Ve Ademe bütün isimleri öğretti.
2
Ben sizin bilmediğinizi bilirim.
3
Sonra eşyayı melaikeye göstererek dedi ki: "Eğer iddanuzda doğru iseniz, bunların isimlerini bana söyleyin" (Bakara Suresi: 31.)
4
Dediler.