bütün bütün insanı mahrum eder. İtizal mezhebi de tefrittir ki, tesiri insana verir. Ehl-i Sünnet mezhebi vasattır. Çünkü bu mezhep, beyne-beynedir ki, o fiillerin bidayetini irade-i cüz’iyeye, nihayetini irade-i külliyeye veriyor. Ve keza, itikadda da tatil ifrattır, teşbih tefrittir, tevhid vasattır.
Hülasa: Şu dokuz mertebenin altısı zulümdür, üçü adl ve adalettir. Sırat-ı müstakimden murad, şu üç mertebedir.
-1-
Kur’an’ın inci gibi lafızlarının dizilmesi bir hayta, bir çeşide, bir nakşa münhasır değildir. Belki, zuhurca, hafaca, yakınlıkça, uzaklıkça mütefavit çok tenasüplerden hasıl olan pek çok nakışlar üzerine dizilmişlerdir, nazmedilmişlerdir. Zaten i’cazın esası, ihtisardan sonra ancak böyle nakışlardadır.
Evet,
ile makablindeki herbir kelime arasında bir münasebet vardır. Mesela,
-2- ile münasebeti vardır; çünkü nimet, hamde delil ve karinedir.
-3- ile münasebettardır. Çünkü, terbiyenin kemali, nimetlerin tevali ve teakubu ile olur.
-4- ile alakadardır; çünkü
-5- den irade edilen "enbiya, şüheda, suleha, ulema" rahmettirler.
-6- ile alakası vardır; çünkü, nimet-i kamile, ancak dindir.
-7- ile alakası var; çünkü ibadette imamlar bunlardır.
-8- ile var; çünkü, tevfike ve ianeye mazhar bunlardır.
-9- ile var; çünkü hidayette
1 Kendilerine nimet ve ihsanda bulunduğun peygamberlerin ve onlara tabi olan salih kullarının yoluna ilet. (Fatiha Suresi: 7.)
2 Ezelden ebede her türlü hamd ve övgü, şükür ve minnet, Allaha mahsustur. (Fatiha Suresi: 2.)
3 Alemlerin Rabbi (Fatiha Suresi: 2.)
4 O Rahman ve Rahimdir. (Fatiha Suresi: 3.)
6 O, hesap gününün sahibidir. (Fatiha Suresi: 4.)
9 Bize hidayet et. (Fatiha Suresi: 6.)