Güneşin hareketi câzibe içindir; câzibe istikrar-ı manzumesi içindir
Güneş bir meyvedardır; silkinir, tâ düşmesin müncezib seyyar olan yemişleri.
Ger sükûtuyla sükûnet eylese, cezbe kaçar, ağlar fezâda muntazam meczubları.
Küçük şeyler büyük şeylerle merbuttur
Sivrisinek gözünü halk eyleyendir mutlaka, güneşi, hem Kehkeşi halk eylemiş.
Pirenin midesini tanzim edendir mutlaka, Manzume-i Şemsiyeyi nazm eylemiş.
Gözde rü’yet, midede hem ihtiyacı derc edendir mutlaka, semâ gözüne ziyâ sürmesi çekmiş, zemin yüzüne gıdâ sofrası sermiş.
Kâinatın nazmında büyük bir i’câz var
Kâinatın, gör ki, telifinde bir i’câz var. Ger bütün esbâb-ı tabiiye, bilfarzü’l-muhâl, ola herbiri muktedir bir fâil-i muhtar.
O i’câza karşı nihayet acz ile bilimtisâl ederek secde ki,
-1-
Kudrete nisbet herşey müsâvidir
-2-
Bir kudret-i zâtiyedir, hem ezelî; acz tahallül edemez.
Onda merâtib olmayıp, mevâni tedâhül edemez. İsterse küll, isterse cüz, nisbet tefâvüt eylemez.
Çünkü herşey bağlıdır herşey ile. Herşeyi yapamayan bir şeyi de yapamaz.
1 Seni her türlü noksan sıfattan tenzih ederiz, ey Rabbimiz! Sen ezeli Kadirsin ve celal sahibisin.
2 Sizin yaratılmanız da, diriltilmeniz de, tek bir kişinin yaratılıp diriltilmesi gibidir. (Lokman Suresi: 28.)