-1-
Bu cümledeki hasr, kemal-i sefahetlerine işarettir. Zira mü’minlere zarar verdirmek için yaptıkları muamele makuse olup, onlar baltayı nefislerine vurmakla, sanki o hud’ayı bizzat nefislerine yapmakla sefahetlerini ilan etmişlerdir.
-2- ’nin
-3- ’ye tercihi, yine onların sefahetlerine işarettir. Çünkü ashab-ı ukul arasında kasten nefsine zarar veren vardır. Fakat amden kendisiyle hud’a eden yoktur, meğer ki insan suretinden çıkmış ola.
-4-
Bu ünvan, onların pek aziz ve sevgili olan nefislerini memnun etmek üzere bir hazz-ı nefsani kazanmak niyetiyle yaptıkları nifak, aksul-amel kabilinden bir zakkum-u esmar olduğuna işarettir.
Sual
: Bu cümledeki hasırdan anlaşılır ki, onların hud’a ve nifakları İslamiyete ve alem-i İslama zarar vermemiştir. Halbuki alem-i İslamın unsurları, onların öldürücü zehir gibi intişar eden nifak şubelerinden gördüğü zararları, hiçbir şeyden görmemiştir.
Cevap
: alem-i İslamda görünen zararlar ancak onların bozulmuş tabiatlarından, tefessüh etmiş fıtratlarından, taaffün etmiş vicdanlarından neş’et ve intişar etmiştir. Yoksa onların arzu ve ihtiyarlarıyla yaptıkları hud’a ve hilelerin neticesi değildir. Çünkü onların hileleri Cenab-ı Hakka, Peygamber-i Zişana (a.s.m.), cemaat-ı müslimine yapılan bir muameledir. Allah, o muameleye alimdir. Peygamber-i Zişanda (a.s.m.) vahiyle vakıftır. Cemaat-i müslimince de imani bir şiddet-i zeka sayesinde, o gibi hileler tesettür edip, gizli kalamaz. Demek onların alem-i İslama vurdukları balta, dönüp kendi başlarını parçalamıştır. Çünkü aldanan, cemaat-i müslimin değildir. Ancak aldanan, aldatandır.
Yani, onlar yaptıkları hilenin nefislerine raci olduğunu hissetmiyorlar. Bu fezleke onların cehaletini ilan ediyor. Çünkü ukaladan değildirler. Çünkü onların bu işi ukala işi değildir. Ve keza, hayvan sınıfına da benzemiyorlar. Çünkü hayvanlar zararlı olan şeyleri hissettikleri zaman çekinirler. Demek bunlar, hiss-i hayvaniden de mahrumdurlar. Öyleyse bunlar, ihtiyarları ve şuurları olmayan cemadat nev’ine dahildirler.
1 Onlar ancak kendi kendilerini aldatmaktadırlar.
2 Aldatmaktadırlar.
4 Kendilerini.